Dadah Sintetik Berubah Wajah, Rawatan Penagih Semakin Sukar dan Berisiko

KUALA LUMPUR: Ancaman dadah kini memasuki fasa yang semakin membimbangkan. Bukan sahaja bahan terlarang semakin mudah dimanipulasi, malah kemunculan dadah sintetik dengan formula kimia yang sentiasa berubah menjadikan usaha menyelamatkan dan memulihkan penagih semakin rumit.

Di sebalik nama, rupa atau pembungkusan yang mungkin kelihatan sama, kandungan sebenar dadah sintetik boleh berbeza. Penghasilan secara haram serta pengubahsuaian formula bagi mengelak pengesanan pihak berkuasa menyebabkan petugas perubatan berdepan satu persoalan kritikal ketika menerima pesakit: apakah sebenarnya bahan yang telah masuk ke dalam tubuh mereka?

Persoalan itu bukan perkara kecil kerana jawapannya boleh menentukan bentuk rawatan yang diperlukan dan tahap risiko yang perlu dihadapi.

Proses detoksifikasi atau 'flushing', iaitu antara fasa penting untuk membantu seseorang menghentikan penggunaan dadah dengan selamat, memerlukan pemantauan perubatan kerana jenis bahan yang berbeza boleh menghasilkan gejala penarikan yang berbeza.

Gejala berkenaan boleh bermula dengan muntah, sakit badan, menggigil, keresahan dan gangguan tidur. Namun dalam keadaan tertentu, komplikasi lebih serius seperti sawan, dehidrasi atau psikosis boleh berlaku.

“Katanya hanya vape, tetapi apa sebenarnya di dalamnya?”

Presiden Persatuan Pengasih Malaysia (PENGASIH), Hafizi Harun mengakui antara cabaran terbesar dalam rawatan ketika ini ialah kesukaran mengenal pasti secara tepat bahan dadah sintetik yang digunakan seseorang.

Formula kimianya boleh berubah dan kandungannya juga mungkin berbeza walaupun menggunakan pembungkusan yang sama.

Menurutnya, terdapat individu yang datang mendapatkan rawatan dengan memaklumkan mereka hanya menggunakan vape. Namun petugas rawatan tidak semestinya dapat mengetahui dengan segera sama ada cecair berkenaan mengandungi etomidate, furanyl fentanyl, cannabinoid sintetik atau bahan lain yang telah diubah suai secara kimia.

Maklumat mengenai bahan yang digunakan amat penting kerana setiap dadah boleh memberikan kesan berlainan terhadap tubuh dan otak serta memerlukan pendekatan rawatan yang sesuai.

Pengguna heroin, misalnya, lazimnya boleh mengalami sakit badan, kesukaran tidur, mata dan hidung berair serta loya ketika melalui gejala penarikan.

Pengguna methamphetamine pula lebih cenderung berdepan halusinasi, tingkah laku agresif dan gangguan psikosis.

Jika bahan seperti furanyl fentanyl terlibat, petugas rawatan pula perlu berwaspada terhadap risiko terlebih dos kerana ia tergolong dalam keluarga opioid sintetik yang sangat kuat.

Detoksifikasi bukan proses yang boleh dipandang ringan

Pengarah Pusat Pengajian Sains Ketagihan Universiti Malaya (UMCAS), Prof Madya Dr Rusdi Abd Rashid menegaskan proses detoksifikasi perlu dilakukan secara selamat bagi mengurangkan risiko komplikasi perubatan dan psikiatri.

Tempoh proses itu bergantung kepada jenis bahan, tahap kebergantungan serta kandungan sebenar dadah yang digunakan, sesuatu yang menjadi semakin mencabar apabila berhadapan dadah sintetik dengan campuran bahan aktif yang berbeza.

Menurut beliau, bagi fentanyl, tempoh detoksifikasi boleh lebih singkat berbanding heroin dan morfin yang lazimnya mengambil masa sekitar seminggu, bergantung kepada keaslian bahan aktif dalam campuran dadah.

Namun tempoh yang lebih singkat tidak semestinya bermaksud risikonya lebih rendah.

Gejala penarikan yang teruk boleh memerlukan pemantauan rapi di wad bagi memastikan proses pemberhentian dadah dilakukan dengan selamat. Komplikasi serius termasuk sawan, psikosis, kecederaan otak, aspiration pneumonia dan hypoxia atau kekurangan oksigen perlu diberi perhatian oleh pasukan perubatan.

Rusdi menjelaskan penerangan berkenaan khusus kepada fentanyl sebagai dadah sintetik jenis downer dan tidak boleh disamakan dengan dadah sintetik perangsang seperti methamphetamine atau syabu.

Fentanyl: lebih kuat, lebih pantas, risiko lebih besar

Fentanyl merupakan opioid yang mempunyai kesan seumpama morfin dan heroin, tetapi dengan potensi yang jauh lebih tinggi.

Sifatnya yang sangat kuat dan bertindak pantas meningkatkan risiko kebergantungan, ketagihan dan terlebih dos jika disalahgunakan.

Antara petanda seseorang mula mengalami kebergantungan termasuk keperluan meningkatkan dos untuk mendapatkan kesan sama, mengalami gejala penarikan apabila cuba berhenti, fungsi kehidupan harian mula terjejas dan semakin hilang kawalan terhadap penggunaan bahan tersebut.

Dalam keadaan sedemikian, individu berkenaan mungkin memerlukan proses detoksifikasi serta rawatan perubatan yang sesuai untuk berhenti dengan lebih selamat.

Namun Rusdi turut menegaskan satu perkara penting: berdasarkan bukti saintifik, pemerhatian klinikal serta kes yang dirawat di klinik atau hospital setakat kenyataannya dibuat, beliau belum menemui kes yang benar-benar disahkan membabitkan fentanyl dibawa ke klinik, hospital atau dimasukkan ke wad psikiatri Pusat Perubatan Universiti Malaya (PPUM).

Beliau juga berkata belum menerima laporan rasmi mengenai jumlah tangkapan berkaitan fentanyl daripada Agensi Antidadah Kebangsaan (AADK) atau Polis Diraja Malaysia (PDRM), selain dakwaan yang tersebar di media sosial dan belum dapat dipastikan kesahihannya.

Justeru, kebimbangan terhadap ancaman fentanyl perlu ditangani berasaskan fakta, bukti dan pengesahan pihak berkuasa, bukan kepanikan atau maklumat tidak sahih.

Jangan tunggu sehingga satu nyawa lagi menjadi korban

Pada masa sama, ancaman dadah sintetik tidak boleh dipandang ringan.

Rusdi menggesa pendidikan dan pencegahan mengenai bahaya fentanyl dan penyalahgunaan dadah diperluaskan, khususnya di sekolah serta institusi pengajian tinggi.

Kesedaran masyarakat juga perlu dipertingkat supaya individu yang terperangkap dalam ketagihan tidak takut mendapatkan bantuan perubatan.

Beliau berpandangan penguat kuasa wajar memberi tumpuan kepada usaha membanteras penjualan dan pengedaran dadah, sementara aspek rawatan pengguna dikendalikan oleh fasiliti kesihatan yang mempunyai kepakaran perubatan berkaitan.

Pendekatan terhadap ketagihan, katanya, tidak seharusnya hanya berakhir dengan tangkapan dan hukuman. Mereka yang mahu keluar daripada belenggu dadah juga memerlukan ruang untuk mendapatkan rawatan dengan selamat.

Kerana di sebalik istilah “penagih” ada manusia, ada keluarga yang menunggu mereka pulang dan ada kehidupan yang masih boleh diselamatkan.

Ancaman dadah sintetik hari ini bukan lagi sekadar persoalan apa yang dijual di jalanan. Ia adalah perlumbaan antara formula kimia yang sentiasa berubah dengan keupayaan masyarakat, sistem kesihatan dan penguat kuasa untuk bertindak lebih pantas.

Dan dalam perlumbaan itu, kelewatan boleh membawa harga yang terlalu mahal iaitu sebuah kehidupan.